* Gimnazjum 29 we Wrocławiu Gimnazjum nr 29 we Wrocławiu
im. Konstytucji 3 Maja

Prawo autorskie / opis bibliograficzny

Korzystanie z dorobku intelektualnego innych ludzi wymaga przestrzegania prawa autorskiego. Reguluje to ustawa z dnia 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych (Dz. U. Nr 24, poz. 83, z późniejszymi zmianami). Tekst  m.in. w Internetowym Systemie Informacji Prawnej (http://isip.sejm.gov.pl/prawo.index.html).

Nowe przepisy zmieniające zasady korzystania przez nauczycieli i uczniów z materiałów chronionych prawem autorskim. Ustawa z dn., 11 września 2015 r.

Dz. U. z 2015r., poz. 1639.

Prawo autorskie dotyczy:

  • dzieł literackich,
  • plastycznych,
  • muzycznych,
  • fotograficznych,
  • filmowych,
  • programów komputerowych,
  • innych przejawów działalności twórczej o charakterze indywidualnym.

Ochronie nie podlegają:

  • urzędowe dokumenty, znaki oraz symbole,
  • akty normatywne, a także ich projekty,
  • opublikowane opisy patentowe i ochronne,
  • proste informacje prasowe (ogłoszenia, komunikaty, kursy walut, prognoza pogody, program radiowy i telewizyjny, repertuar kin, teatrów itp.),
  • pomysły i tematy badawcze oraz teorie i fakty naukowe.

Prawa osobiste odnoszą się do niewymiernej, psychologicznej więzi autora z jego dziełem, zapewniając m.in.:

  • uznawanie autorstwa przez osoby trzecie,
  • decydowanie o pierwszym udostępnieniu utworu i sposobie jego podpisywania (nazwiskiem, pseudonimem) lub opublikowaniu go anonimowo,
  • nienaruszalność treści i formy utworu oraz jego rzetelne wykorzystanie.

Prawa osobiste nigdy nie wygasają.

Przykładami łamania osobistego prawa autora jest cytowanie, które zmienia sens utworu („wyrwane z kontekstu”), a także rozpowszechnianie kopii dzieła odbiegającej od oryginału z powodu niewłaściwej kompresji obrazu lub dźwięku.

Prawa majątkowe określają tzw. monopol autorski, czyli uprawnienie do decydowania o tym, kto i w jakim zakresie może korzystać z utworu oraz do wynagrodzenia z tego tytułu. Prawa majątkowe są zbywalne (dziedziczne) i wygasają po 70 latach od śmierci twórcy.

Ustawa przewiduje ograniczenie monopolu autorskiego na rzecz instytucji takich jak biblioteki, archiwa i szkoły, a także osób fizycznych w ramach użytku osobistego czyli umożliwienie w określonych sytuacjach nieodpłatnego korzystania z dzieła bez zgody twórcy Ma to zapewnić zachowanie równowagi między prawami twórcy a szeroko pojętym interesem społecznym, polegającym na ułatwieniu dostępu do dóbr kultury i osiągnięć nauki.

Wyjątkami są programy komputerowe, projekty architektoniczne i architektoniczno-urbanistyczne, z których nie można korzystać nieodpłatnie bez zgody autora nawet w zakresie użytku osobistego (w przypadku programów komputerowych należy przestrzegać umowy licencyjnej).

Dozwolony użytek osobisty obejmuje cel zarówno rozrywkowy, jak i związany z zawodem danej osoby (np. służący podnoszeniu własnych kwalifikacji), naukowy, archiwalny bądź kolekcjonerski. Dotyczy osób pozostających w związku pokrewieństwa, powinowactwa lub stosunku towarzyskiego. Można więc skopiować od kolegi utwór muzyczny do własnego użytku, nie wolno natomiast udostępniać go w Internecie. Naruszeniem prawa autorskiego jest również wykorzystywanie dzieła w celu zarobkowym lub w szerszym kręgu odbiorców, np. pracowników przedsiębiorstwa.

Wolno nieodpłatnie wykonywać utwory w czasie imprez szkolnych i akademickich, ceremonii religijnych lub oficjalnych uroczystości państwowych, jeżeli nie łączy się z tym osiąganie bezpośrednio albo pośrednio korzyści majątkowych.

Biblioteki, szkoły i archiwa mogą sporządzać lub zlecać sporządzenie pojedynczych kopii rozpowszechnionych dzieł w celu uzupełnienia, zachowania lub ochrony własnych zbiorów.

Prawo cytatu pozwala na przytaczanie bez zgody autora fragmentów utworów lub drobnych utworów w całości, w sytuacjach uzasadnionych wyjaśnieniem, analizą krytyczną, nauczaniem. Niezbędne jest wówczas podanie nazwiska autora, tytułu jego dzieła i źródła.

Z prawa autorskiego wynika konieczność sporządzania  bibliografii załącznikowej.

Bibliografia – uporządkowany spis dokumentów (książek, artykułów) wraz z opisem umożliwiającym identyfikację dzieła.
Opis bibliograficzny – podstawowe dane identyfikujące dzieło piśmiennicze: książkę, czasopismo, artykuł.

Zasady sporządzania opisów bibliograficznych są znormalizowane.
Najnowsza norma wprowadza obowiązek podawania numeru ISBN książki. Skrót ten pochodzi z angielskiego International Standard Book Number i jest międzynarodowym 10-cyfrowym znakiem zawierającym informację o kraju, wydawcy i samej książce.

Norma nie precyzuje znaków interpunkcyjnych stosowanych w opisie bibliograficznym, jednak należy je stosować konsekwentnie, czyli stosować jednolitą interpunkcję we wszystkich przypisach, oddzielając każdy element od poprzedniego, np. kropką lub przecinkiem.

Opis piszemy w linii ciągłej – od marginesu od marginesu.

OPIS BIBLOGRAFICZNY KSIĄŻKI

W opisie bibliograficznym należy uwzględnić:

  • nazwisko i imię autora
  • tytuł
  • miejsce wydania
  • wydawcę
  • rok wydania
  • numer ISBN

Przykłady:

Szymborska Wisława, Widok z ziarnkiem piasku, Poznań: Wydawnictwo a5, 1996, ISBN 83-85568-28-X

Książka wielotomowa:

Prus Bolesław, Lalka, T. 1-3, Warszawa: Świat Książki, 2002, ISBN 83-7311-26-85


W opisie książki autora obcojęzycznego należy podać nazwisko tłumacza.

William Szekspir, Hamlet, przekład Józef Paszkowski, Kraków: Wydawnictwo Greg, 2008, ISBN 978-83-7327-023-7


PRACA ZBIOROWA (WIĘCEJ NIŻ 3 AUTORÓW)

W opisie bibliograficznym należy uwzględnić:

  • tytuł
  • imię i nazwisko redaktora lub autora wyboru
  • oznaczenie wydania
  • miejsce wydania
  • rok wydania
  • numer ISBN

np.
Słownik 100 tysięcy potrzebnych słów, pod red. Jerzego Bralczyka, Warszawa: PWN, 2005, ISBN 83-01-145099


OPIS ARTYKUŁU Z CZASOPISMA

W opisie uwzględniamy:

  • autora artykułu
  • tytuł
  • tytuł czasopisma
  • rok wydania
  • numer czasopisma
  • numery stron

np.
Skrzypczak-Walkowiak Bogna, Literackie portrety niań i guwernantek, Polonistyka 2004, nr 1, s. 14-18


OPIS RECENZJI

W opisie uwzględniamy:

  • autora książki recenzowanej
  • tytuł książki
  • miejsce wydania
  • rok wydania
  • rec. (skrót od recenzja)
  • autora recenzji
  • tytuł recenzji
  • tytuł czasopisma i rok
  • numer czasopisma
  • numer strony

np.
Barańczak Stanisław, Wiersze zebrane, Poznań 2006, Rec. Nyczek Tadeusz, Stanisław Barańczak, Przekrój 2006, nr 46, s. 142


DOKUMENT NA STRONIE INTERNETOWEJ

 Książka online

W opisie uwzględniamy:

  • nazwisko i imię
  • tytuł artykułu
  • [online]
  • miejsce publikacji
  • instytucję sprawczą
  • datę publikacji [dostęp, data dostępu]
  • dostępny w Internecie: adres strony

np.
Herling-Grudziński Gustaw, Inny świat, [online] [dostęp 23 lutego 2007], dostępny w Internecie: http://inny-swiat.klp.pl/

Artykuł w czasopiśmie elektronicznym online

 W opisie uwzględniamy:

  • nazwisko i imię
  • tytuł artykułu
  • W: tytuł czasopisma [typ nośnika]
  • data wydania
  • oznaczenie zeszytu/numeru
  • datę aktualizacji [data dostępu]
  • lokalizację w obrębie dokumentu macierzystego
  • warunki dostępu
  • ISSN

np.

Borek Piotr, Literatura staropolska w Internecie. W: "Konspekt" [online] 2001 nr 7. 10.09.2001 [dostęp: 3.02.2004]. Dostępny w World Wide Web: http://www.wsp.krakow.pl/konspekt. ISSN 15096726.


OPIS DOKUMENTU ELEKTRONICZNEGO (np. dysku optycznego, kasety VHS, płyty DVD, bazy danych, programu komputerowego)

W opisie uwzględniamy:

  • odpowiedzialność główną (autor)
  • tytuł
  • typ nośnika
  • wydanie
  • miejsce wydania
  • datę wydania
  • data dostępu (dla dokumentów dostępnych online)
  • warunki dostępu (dla dokumentów dostępnych online)
  • numer znormalizowany

Książka na płycie CD-ROM:
Kopaliński Władysław, Słownik wyrazów obcych i zwrotów obcojęzycznych [CD-ROM], wersja 1. 0. 3. 16. Łódź, Pro-media CD, 1998, ISBN 83-7231-731-3

OPIS PORTALU

W opisie uwzględniamy:

  • odpowiedzialność główną (autor)
  • tytuł
  • typ nośnika
  • datę wydania
  • datę aktualizacji
  • datę dostępu
  • warunki dostępu

np.

Akademia Pedagogiczna w Krakowie, Wirtualna historia książek i bibliotek. [online]. Ostatnia aktualizacja 20.10.2002. [dostęp: 20 marca 2005]. Dostępny w Internecie: http://www.ap.krakow.pl/whk/.

Bibliografia:

  1. Saniewska Danuta, Opis bibliograficzny : kartoteki, zestawienia bibliograficzne, bibliografia załącznikowa, przypisy. "Biblioteka w szkole" 2003 nr 12 s. 8-9.
  2. Zasady sporządzania bibliografii [online]. Okręgowa Komisja Egzaminacyjna w Łodzi [dostęp 05 kwietnia 2013]. Dostępny w word Wide Web: http://www.oke.lodz.pl/info.php?i=160
  3. (http://isip.sejm.gov.pl/prawo.index.html